12-10-2011 - Macht en taol hebt wat met mekaor te maken

Macht en taol hebt wat met mekaor te maken. In Nederland stiet de standaordtaol, het ABN boven de streektaolen. Wel belangriek is, gebruukt dan ok eerder het ABN dan een streektaol. Een mooi veurbeeld daorvan is het proaten op radio of tillevisie van politici bij een omroep as RTV Drenthe. Hoe vaok heur ie gien wetholder of staotenlid waor as het Drèents deur ieder woord kröp, maor toch holdt ze stief vast an het Nederlands, want dat is nou ienmaol meer geschikt veur dat officiële gebeuren dan het Drèents.

Onderscheid in taol en daormet in status, in anzien, hej zölfs binnen het Nederlands. De bovenlaog van oonze maotschappij prat toch nog net even aans as het gewonere volk.
Ok binnen de streektaolen in dit laand hej dat effect, want de iene streektaol wordt aans waardeerd as de aander. De zachte g van iene uut Limburg röp aandere gevulens wakker dan het knauwen van een Oost Grunninger. Het inslikken van de e, ( en niet de n zoas ze in het westen zegt), het inslikken van de e, zoas dat gebeurt in het hiele stuk van Noord en Oost Nederland waor as varianten van het Nedersaksisch spreuken wordt röp hiel snel het gevuul bij volk uut het westen op dat ze te maken hebt met een boer. Niet veur niks wordt de muziek van Normaal boerenrock nuumd en nuumt de supporters van de Graafschap uut de Achterhoek zich superboeren.
Dat gevuul, dat het inslikken van de e opröp, hef tot gevolg daj op de landelijke tillevisie een standaardoplössing ziet en heurt veur het speulen van een dom typie in een film, toneelstuk, serie of een cabaret. Da’s bijkaans altied een speuler die de e inslikt en de n nog wat extra dik anzet. Dan heur ie iene zeggen: inslikkN in stee van het zacht vloeiende inslikken. As het hiel arg wezen mut verkleed ie hum ok nog as boer, want boeren bent vanzölf extra dom, dèenkt ze in die kringen.
Maor hier is het aans om, heb ik ontdekt. Ik speul in de tonielvereniging bij oons in het dörp. En dan kriej van joen zusterverienings (dat wordt zo nuumd omdat het woord verieniging vrouwelijk is) uutneudigings veur de uutvoering. En zo kom ik nog wel ies een keer op een tonielaovend. En het vuul mij de leste keren op dat hier een dom figuur veural een Amsterdams, Rotterdams of Haags accent metkreg. Hoe dommer, hoe meer plat Amsterdams of zuks zowat.
Dat is mooi. Het gef an dat wij niks aans bent as die lu in de Randstad. Volk dat aans prat as oons is niet zo snugger, da’s de gedachte.
Maor daorop is ien uutzondering. Want echt deftige figuren in zo’n stuk praot dus aaltied Hooghaarlemmerdieks. De dokter, de dominee, de agent, ze praot bijkaans nooit gewoon streektaol. As het echt belangriek wordt, wordt het ABN.
En hej wel ies naodacht over die B in het ABN? ABN stiet veur Algemeen Beschaafd Nederlands. Dat gef an dat der ok zuks wat is as niet beschaafd Nederlands. Wat dat is? Ik zol het niet weten, maor ik heb het gevuul dat der nog lu zat bent, die een streektaol niet beschaofd vindt. En darom praot deftige lu Nederlands in zo’n tonielstuk.
En da’s nou slim spietig. Want zo holdt we het idee in staand dat de streektaol niet mettelt as het echt belangriek wordt. En da’s zunde!
Wat mij angiet: ik blief waor het kan mien eigen Drèents praoten. Ok met het inslikken van die leste e. Want ik vuul mij ok dan een beschaofde Drent. Aj dat maor weet.